चार वर्षपछि रुस –युक्रेन युद्ध कहाँ पुग्यो ?

एजेन्सी, १२ फागुन । रुस–युक्रेन द्वन्द्वको चार वर्ष पूरा भएको छ । यो युद्ध २४ फेब्रुअरी, २०२२ मा सुरु भएको हो जसलाई मस्कोले विशेष सैन्य कारवाही भनेको थियो। संसारले यो द्वन्द्व दुई हप्ता भन्दा बढि चल्दैन भन्ने ठानेका थिए । तर, आज १४६० दिन बितिसक्दा पनि त्यो जारी छ । यसले प्रारम्भिक अनुमान पूर्ण रूपमा गलत भएको खुलासा गरेको छ । अहिले यो सङ्घर्ष छिट्टै टुङ्गिन्छ भन्ने लाग्दैन । यो द्वन्द्वले दुई देशबीच धेरै अन्धविश्वास उजागर गरेको छ।

संसारमा रुसी सेनालाई अजेय मानिन्थ्यो, यो युद्धले त्यसलाई धाराशायी बनाएको छ । द्वन्द्वले युरोपको सुरक्षा व्यवस्था र शक्तिको विश्वव्यापी सन्तुलन परिवर्तन गर्‍यो। अमेरिका र युरोप बीच ट्रान्स–एट्लान्टिक सम्बन्धमा पनि तनाव बढायो । समग्रमा यो द्वन्द्व अब दुई देशबीचको लडाइँ मात्र रहेन, यसले विश्व राजनीति र सैन्य शक्तिको वास्तविकतालाई नयाँ ढंगले उजागर गरेको छ ।

ठूलो संख्यामा हताहत
द्वन्द्वमा ज्यान गुमाउनेको संख्या धेरै छ । सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एण्ड इन्टरनेशनल स्टडीज (सीएसआईएस) र बेलायती साप्ताहिक जर्नल द इकोनोमिस्टले यस द्वन्द्वमा करिब १८ लाखको ज्यान गएको अनुमान गरेको छ। जसमध्ये १२ लाख रुसी सैनिक छन् । सीएसआईएसले दोस्रो विश्वयुद्धपछि कुनै पनि शक्तिशाली राष्ट्रले यस्तो सैन्य क्षति नव्यहोरेको बताएको छ । प्रतिवेदनमा विगत चार वर्षमा करिब ३.२५ लाख रुसी सैनिकले ज्यान गुमाएका छन् । केही रिपोर्टमा करिब २ लाख युक्रेनी सैनिकले पनि ज्यान गुमाएको भनिएको छ । यदि यो तथ्याङ्क सही हो भने यो संख्या सन् १९४५ पछि अमेरिकाले लडेका सबै युद्धमा ज्यान गुमाउने अमेरिकी सैनिकको संख्याभन्दा झण्डै तीन गुणा बढी हो ।

विश्वासको कमी
रुस र युक्रेनबीचको शान्ति वार्ताको सबैभन्दा ठूलो बाधक विश्वासको कमी हो। रुसले डोनेट्स्क र लुहान्स्कलगायत डोनबास क्षेत्रको ठूलो हिस्सा नआएसम्म युद्ध नरोक्ने बताएको छ । यसबाहेक मस्कोले खेरसोन र जापोरोज्यलाई आफ्नो क्षेत्र मान्न पनि माग गरिरहेको छ । उसले आफ्नो संविधानमा यी क्षेत्रहरू समावेश गरेको छ। रुस, अन्य देशहरूले पनि क्रिमियालाई रुसको भूभाग मान्नुपर्छ भन्ने चाहन्छ। रुस, युक्रेनले आफ्नो सेना कम गरोस्, कुनै पनि सैन्य गठबन्धनबाट टाढा बसोस् र युक्रेनी भूमिमा विदेशी सेना नहोस् भन्ने चाहन्छ । तर, रुसको विगतका कार्यहरूलाई हेर्दा युक्रेनले यसलाई विश्वास गर्दैन। तसर्थ, उसले पश्चिमी देशहरू विशेष गरी अमेरिकाबाट दृढ सुरक्षा ग्यारेन्टी चाहन्छ।

कमजोर बन्दै युक्रेन
धेरै क्षेत्रमा द्वन्द्व जारी छ। युक्रेनको प्रतिरोधलाई कमजोर बनाउन रुसले नागरिक र सैन्य लक्ष्यमा लगातार आक्रमण गरिरहेको छ । अर्कोतर्फ, पश्चिमी देशहरूले सैन्य सहायतामा कटौती गरेपछि युक्रेनको रक्षा क्षमतामा असर परेको छ। जसका कारण उनको वार्ताको स्थिति पनि कमजोर भएको छ र युद्ध लम्बिँदै गएको छ ।

सम्झौता गर्न प्रयास
द्वन्द्व अन्त्यका लागि पटक–पटक वार्ता हुँदै आएको छ । अमेरिकाको मध्यस्थतामा अबुधाबी र जेनेभामा कैयौं चरणको वार्ता भइसकेको छ । यो शान्ति सम्झौताको बाटो खोल्ने प्रयास हो। यस वर्षको जनवरीमा अबुधाबीमा भएको वार्तालाई अमेरिकी र युक्रेनी अधिकारीहरूले सकारात्मक भनेका छन् । यसमा युद्धविराम अनुगमन, कैदी आदानप्रदान, सैन्य दूरी व्यवस्था र केही सैन्य समन्वय जस्ता प्रमुख राजनीतिक द्वन्द्वहरू भन्दा प्राविधिक मामिलाहरू समावेश छन्।