काठमाडौ, १६ फागुन । इरानमाथि अमेरिका र इजराइलले संयुक्त रूपमा भिषण हमला गरेपछि इरानले पनि खाडीका आधा दर्जन देशमा रहेका अमेरिकी बेसमा आक्रमण गरेको छ । यसले नेपाललाई प्रतक्ष्य असर पर्ने देखिएको छ । पहिलो त खाडीका कतार, दुवईजस्ता देशमा थुप्रै नेपाली रोजगारीका लागि गएका छन्, उनीहरूको ज्यु, ज्यानको सुरक्षा खतरामा परेको छ ।
त्यस बाहेक तेल आयात, व्यापार, सेयर बजार, सुनचाँदीको मूल्य र महँगीमा पनि स्पष्ट रूपमा पर्ने भएको छ । इरान र ओमानको बिचमा अवस्थित होर्मुज स्ट्रेट विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल मार्ग हो । छिमेकी राष्ट्र भारतले लगभग ५० प्रतिशत कच्चा तेल साउदी अरब, इराक र यूएईजस्ता देशहरूबाट यही मार्ग हुँदै मगाउँछ । तथ्यांक अनुसार भारतलाई हरेक महिना आउने तेल आपूर्तिको करिब आधा हिस्सा यही रुटबाट आउँछ । यदि इजरायलले इरानका तेल भण्डारमा आक्रमण गरे वा इरानले यो बाटो बन्द गरे भारतको आधाभन्दा बढी मासिक तेल आपूर्ति पूर्ण रूपमा ठप्प हुनेछ, जसको सीधा असर नेपालसम्म पर्ने निश्चित छ ।
तेल मात्र होइन, भारतको गैरतेल निर्यात पनि यो युद्धबाट गम्भीर रूपमा प्रभावित हुन सक्ने भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले लेखेका छन् । एक प्रतिवेदनअनुसार भारतको कुल गैरतेल निर्यातको १० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा होर्मुज स्ट्रेटको बाटो हुँदै जान्छ । यसमा बासमती चामल, चिया, मसला, ताजा फलफूल, तरकारी र इन्जिनियरिङ सामान जस्ता महत्त्वपूर्ण उत्पादनहरू समावेश छन् । पश्चिम एसियाका देशहरू ९६ अरब राष्ट्र० लाई हुने अधिकांश निर्यात यही रुटबाट हुन्छ । यदि यो मार्ग बन्द हुन्छ वा सामान ढुवानी महँगो हुन्छ भने भारतीय निर्यातकर्ताहरूको लागत बढ्नेछ, जसले गर्दा वैश्विक बजारमा भारतीय सामानको प्रतिस्पर्धा कम हुनेछ ।
भारतीय सेयर बजारका लागि कच्चा तेल सधैँदेखि एक संवेदनशील कारक रहिआएको छ । विज्ञहरूको भनाइअनुसार यदि इरान–इजरायल तनावका कारण ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य ८०–८५ डलर प्रति ब्यारेलभन्दा माथि गए भारतीय सेयर बजारमा ठुलो गिरावट देखिन सक्छ । शुक्रबार ब्रेन्ट क्रूड तेलको मूल्य २।८७५ बढेर ७२।८७ डलर प्रतिब्यारेलमा पुगेको थियो । पेन्ट, टायर, एभिएसन र लजिस्टिकजस्ता क्षेत्रहरू, जो कच्चा तेलमा अत्यधिक निर्भर छन्, तिनीहरूको मार्जिनमा सीधा असर पर्नेछ । विदेशी संस्थागत लगानीकर्ताहरू पहिल्यैदेखि भारतीय बजारबाट पैसा निकालिरहेका छन्, यस्तो अवस्थामा यो भू–राजनीतिक तनाव अझ बढ्नेछ ।
सुन–चाँदीको मूल्यमा आउन सक्छ उछाल
जब वैश्विक स्तरमा तनाव र अनिश्चितताको माहोल हुन्छ, तब लगानीकर्ताहरू इक्विटी बजारबाट पैसा निकालेर सुन र चाँदीजस्ता सुरक्षित लगानी विकल्पहरूतिर लाग्न सक्छन् । कमोडिटी विज्ञहरूका अनुसार इरान–इजरायल युद्धका कारण सुनचाँदीको मूल्य नयाँ उचाइमा पुग्न सक्छ । यदि अमेरिका यस युद्धमा सीधा रूपमा सामेल छ भने डलरको तुलनामा सुनको माग अझ बढ्नेछ । चाँदीको औद्योगिक र लगानी माग दुवैमा पनि तीव्रता आउने अपेक्षा गरिएको छ, जसले गर्दा अबका दिनहरूमा लगानीकर्ताहरूका लागि राम्रो प्रतिफलको माध्यम बन्न सक्छ ।
महँगीको खतरा
कच्चा तेल महँगो भए यातायात लागत बढ्नेछ, जसको सीधा असर फलफूल, तरकारी र अन्य आवश्यक सामानहरूको मूल्यमा पर्नेछ । यसले खुद्रा महँगी दरमा वृद्धि हुन सक्छ, जसले गर्दा आम जनताको खल्तीमा सीधा भार पर्नेछ ।
यसैबिच शनिबार बिहान इजरायलले इरानको राजधानी तेहरान सहित धेरै सहरहरूमा आक्रमण गरेको छ । इर्ना समाचार एजेन्सीका अनुसार यी आक्रमणहरूमा दक्षिणी इरानमा ४० छात्राहरूको मृत्यु भएको छ भने ४५ जना घाइते भएका छन् । यसको जवाफमा इरानले पनि इजरायलमा जवाफी हमला सुरु गरेको छ । इरानले पनि प्रतिशोधस्वरूप करिब ४०० मिसाइल प्रहार गरेको छ ।
दुवै देशबिच तनावको यो बढ्दो स्तर विश्वव्यापी शान्ति र स्थिरताका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ ।
