तेहरान, १७ फागुन । जब तपाईंले यो समाचार पढ्नुहुन्छ, तेहरानको सबैभन्दा प्रसिद्ध र सुरक्षित परिसरको भग्नावशेषबाट निस्केको धुवाँ हटिसकेको हुनेछ। …तर यो भग्नावशेष पछाडि लुकेको एउटा रहस्य छ जसले इरानलाई लगभग पाँच दशकसम्म अमेरिकी खतराबाट जोगाएको थियो। अमेरिका र इजरायलले लक्षित गरेको तेहरानको सुरक्षित परिसर इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको घर थियो। आक्रमणमा उनको मृत्यु भएको थियो।
यो सम्पूर्ण अपरेशनमा सीआईएले भूमिका
यस अपरेशनमा सीआईए, वा अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर एजेन्सीले प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। एजेन्सीले धेरै महिनादेखि अयातोल्लाह खामेनीको गतिविधिहरूको निगरानी गरिरहेको थियो। यस समयमा, यसले बिस्तारै उनको ठेगाना र उनको दैनिक दिनचर्यामा जानकारी प्राप्त गर्यो। सीआईएले थाहा पायो कि शनिबार बिहान तेहरानको एक प्रमुख सरकारी परिसरमा शीर्ष इरानी अधिकारीहरूको बैठक तय गरिएको थियो । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जानकारी यो थियो कि खामेनी आफैं बैठकमा उपस्थित हुनेछन्। यो इनपुट तुरुन्तै इजरायलसँग साझा गरिएको थियो। सीआईएको विचारमा, यो जानकारी ूउच्च निष्ठाू (पूर्ण रूपमा सही) थियो।
आक्रमणको समय किन परिवर्तन गरियो ?
मूल योजना अनुसार, अमेरिका र इजरायलले रातको अँध्यारोमा आक्रमण गर्ने योजना बनाएका थिए, तर सीआईएले प्रमुख बैठकको बारेमा जानकारी पाउने बित्तिकै, दुवै देशले समय परिवर्तन गर्ने निर्णय गरे। इरानको राष्ट्रपति कार्यालय, सर्वोच्च नेताको कार्यालय र राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद् सबै एउटै परिसरमा अवस्थित छन् । शीर्ष नेतृत्व त्यहाँ सँगै उपस्थित थिए । त्यसैले, आक्रमणको समय शनिबार बिहान परिवर्तन गरियो, ताकि एकै झटकामा सबैभन्दा ठूलो सफलता प्राप्त गर्न सकियोस्।
कुन प्रमुख इरानी नेताहरूलाई लक्षित गरिएको थियो ?
इजरायललाई पहिले नै थाहा थियो कि इरानका धेरै शक्तिशाली सैन्य र सुरक्षा अधिकारीहरू बैठकमा उपस्थित हुनेछन्। इजरायलको लक्ष्य ती सबैलाई एकैसाथ समाप्त गर्नु थियो। यसमा थिए –
आयातोल्लाह अली खामेनी (सर्वोच्च नेता)
मोहम्मद पाकपुर (आईआरजीसीका कमाण्डर इनचीफ)
अजीज नासिरजादेह (रक्षामन्त्री)
एडमिरल अली शामखानी (सैन्य परिषद्का प्रमुख)
सय्यद माजिद मौसावी (आईआरजीसी एयरोस्पेस फोर्सका कमाण्डर)
मोहम्मद शिराजी (उपगुप्तचर मन्त्री)
आक्रमण कसरी र कहिले भयो ?
द न्यु योर्क टाइम्सका अनुसार, बिहान ६ बजेतिर इजरायलमा रहेको आफ्नो आधार शिविरबाट लडाकु विमानहरू उडेका थिए। आक्रमणमा संलग्न विमानहरूको संख्या तुलनात्मक रूपमा कम थियो, तर तिनीहरू लामो दूरीका र अत्यधिक सटीक क्षेप्यास्त्रहरूले सुसज्जित थिए। विमानहरू उडेको ठीक दुई घण्टा पाँच मिनेट पछि, तेहरान समय अनुसार बिहान ९.४० बजेतिर, क्षेप्यास्त्रहरूले कडा सुरक्षा दिइएको सरकारी परिसरमा प्रहार गरे। इजरायली रक्षा अधिकारीहरूले पछि भने कि इरानले युद्धको लागि तयारी गरेको थियो। यसको बावजुद, इजरायलले आक्रमणमा (रणनीतिक आश्चर्य) हासिल गर्न सफल भयो।
के खामेनी अन्य अधिकारीहरू जस्तै एउटै भवनमा थिए ?
इरानका शीर्ष राष्ट्रिय सुरक्षा अधिकारीहरू परिसर भित्रको एउटा भवनमा बसिरहेका थिए, जबकि खामेनी नजिकैको छुट्टै भवनमा थिए। वाल स्ट्रिट जर्नलको रिपोर्ट अनुसार, इजरायली लडाकु विमानहरूले खामेनीको स्थान पहिचान गरेपछि परिसरमा ३० वटा बम खसालेका थिए।
इरानको सैन्य र गुप्तचर प्रणालीमा कति क्षति पुग्यो ?
अपरेशनसँग परिचित व्यक्तिहरूका अनुसार, इरानको गुप्तचर एजेन्सीहरूको वरिष्ठ नेतृत्व धेरै हदसम्म नष्ट भयो। यद्यपि, इरानका शीर्ष गुप्तचर अधिकारी भाग्न सफल भए। प्रारम्भिक आक्रमणपछि, इरानी गुप्तचर अधिकारीहरू बसेको स्थानहरूमा थप आक्रमणहरू गरियो। इरानको राज्य समाचार एजेन्सीले आइतबार एडमिरल शामखानी र मेजर जनरल पाकपुरको मृत्युको पुष्टि गर्यो, इजरायलले दाबी गरेका दुई नामहरू मारिएका थिए।
अमेरिकाले खामेनीको बारेमा यति सही जानकारी कहाँबाट प्राप्त गर्यो ?
यसको जरा गत वर्षको १२ दिने युद्धमा छ। त्यस समयमा, अमेरिकाले खमेनी र आईआरजीसीले कसरी दबाबमा कुराकानी गर्छन् र कसरी चल्छन् भनेर बुझेको थियो। यो जानकारी प्रयोग गरेर, अमेरिकाले खामेनीको गतिविधिहरू निगरानी गर्ने र उनको अर्को चालको अनुमान गर्ने क्षमतालाई बढायो। न्यूयोर्क टाइम्सले एक पूर्व अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै रिपोर्ट गरेको छ कि जुनमा राष्ट्रपति ट्रम्पले यस नेटवर्कको आधारमा दाबी गरेका थिए कि अमेरिकालाई खमेनी कहाँ लुकेका छन् भन्ने थाहा छ। त्यसबेलादेखि, यो जानकारी अझ बलियो भएको थियो।
इरानको सबैभन्दा ठूलो गल्ती के थियो ?
यो सम्पूर्ण अपरेशनले इरानका शीर्ष नेताहरूले आफूलाई बचाउन पर्याप्त सावधानी नअपनाएको खुलासा भयो, जबकी इजरायल र अमेरिका दुवैले पहिले नै युद्धको तयारी गरिरहेको स्पष्ट संकेत दिइसकेका थिए। एकै ठाउँमा यति धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरूको भेला हुनु र खामेनीको एउटै परिसरमा उपस्थिति, यस्तो महत्वपूर्ण समयमा घातक रणनीतिक गल्ती साबित भयो।
रोयटर्सको रिपोर्टले एक अमेरिकी स्रोतलाई उद्धृत गर्दै भनेको छ कि मूल योजनामा खामेनीले शनिबार साँझ तेहरानमा बैठक गर्ने थियो, तर इजरायली गुप्तचर एजेन्सी मोसादले पनि बैठक शनिबार बिहानको लागि पुनः निर्धारित गरिएको थाहा पायो । यो जानकारी पर्याप्त थियो। आक्रमणको समय अगाडि सारिएको थियो, र तेहरानलाई यसको सुइकोसम्म् थिएन। खामेनीले सोचेका थिएकी कि सारिको वैठकको समयले उनलाई सुरक्षित राख्नेछ, तर त्यस्तो भएन।
